DAGUSAK a bimmaringkuas. Nagtugawak iti pingir ti kamak sako impapas ti nagsangit. Bayat ti panagluluak, binirbirokko iti panunotko ti sungbat ti maysa a saludsod nga apay a dagiti nasasayaat a parsua ket saan nga agbayag nga agpaut ditoy rabaw ti daga.. Idi naibulosko amin a sainnekko, nagparintumengak sa naimpusuan ti panagkararagko iti napaut. Inkararagko manen ti kararua daydi Padre Zacarias Agatep ta sapay koma ta naulimek iti disso a yanna. No namin-anon a matagainepko daydi nasingpet ken manangisakit a padi. No ar-arigen, pasaray mamindua iti makalawas. Uray no manon a tawen ti napalabas ta dose laeng ti tawenko idi, nagtalinaed a nalangto iti isipko ti kinataona a nalabit bunga ti kanayon a pannakalaglagipko kenkuana..

Nabayagen daydi ta agduapulonton a tawenko ditoy Estados Unidos ken babbalasangen dagiti tallo nga annakko, ngem malaglagipko pay laeng isuna. Diak masdaaw no apay a naitanem iti kaunggan a paset ti panunotko dagidi kinaimbag nga impapaayna saan laeng kaniak wenno iti pamilia Adviento no di ket pay nangnangruna kadagiti marigrigat idi sibibiag pay laeng.

Kamengak idi iti “Legion of Mary” iti simbaan. Addaak pay laeng iti maikalima a tukad iti elementaria idi. Ni Father Zacarias Agatep ti padi ti ilimi. Kadagidi a panawen, tawen 1966, karigat ti biag iti pagilian nangnangruna siguro iti ilimi, nakurapay laeng ti langa ti simbaanmi. Ngem gapu iti kinasaldet ti panangimaton ken kinasayaat ti pannakikadua ni Padre Agatep, in-inut a napatarimaan ti simbaanmi. Saan la a dayta, nakapundar pay iti simbaan dagiti Itneg nga aw-awaganmi iti Kiagan iti San Emilio, kabambantayan a lugar a kabangibang ti ilimi a Banayoyo. Kadagidi a panawen, saan nga ammo dagiti Kiagan ti Dios a rukrukbaban dagiti Katoliko. Sabali ti Diosda ta ti init wenno bulan wenno ania ditan a banag wenno ti Kabunian. No kasano a naallukoy dagiti Kiagan a nangarakup kadagiti nailangitan a linteg nga inwaras ni Apo Jesus a nailansa iti krus, babaen iti kinasaldet ken anus ni Padre Agatep. Kastoy dagiti malagipko a pasamak no kasano a nagballigi ni Padre Agatep a nangikasaba ti ebanghelio ti Dios kadagiti Kiagan:

Maysa a sumipnget, adda kadua ni amang, ni Pablo Adviento a sangapangen a nakabaag ken nakasarong: lallaki ken babbai a simmangpet iti balaymi. Adu ti awitda a sako ken kuribot a napno kadagiti apit-bantay a kas koma kadagiti tugi, bagas ti aba, bagas ken no ania ditan a klase ti bukbukel. Kuna ni amang idi a taga San Emilioda. Nakitana kano ida a nakaidda kadagiti sirok dagiti kaykayo iti igid ti kalsada nga agpa-Candon. Palabsenda kano ti rabii iti dayta a lugar sadanto magna a masapa nga agpa-Candon a mapan mangilako kadagiti awitda. Gapu iti asi ni amang kadakuada, inawisna ida nga immay mangpalabas ti rabii iti balaymi. Nupay bassit ti balaymi, saan a dayta ti nangigawid ti panangpalabasda iti rabii. Naturogda iti amin a paset ti balay a kas iti salas, duag, wenno agraman iti bansag a saan a matuduan no agarbis. Kada parbangon ti Sabado ti yuumay wenno panagbaba dagiti Kiagan manipud bantay a taengda nga umay mangilako kadagiti apitda. Segun kadakuada, umayda ilako dagiti apitda tapno adda igatangda iti bugguong wenno asin a taraonda ta awan kano ti kasta a banag iti bantay. Gapu ta awan pay dalan a kumamang iti San Emilio kadagidi a panawen, rugianda kano ti magmagna a bumaba – kumalkalipkip kadagiti nagalis a wanes iti bambantay manipud iti alas-kuatro iti parbangon sadanto makadanon iti Banayoyo iti alas-sais iti malem. Agmalmalemda a magmagna iti nainar ken peligro a dalan iti bambantay. Gapu ta silulukat ti balaymi kadakuada, saandan nga agpalabas iti rabii kadagiti sirok dagiti kaykayo no di ket agtarusdan a sumangbay iti balaymi a pangpalabasanda iti rabii sadanto agpa-Candon kabigatanna a mapan aglako. Kasta a kasta ti napasamak agingga a nairuamdan nga agtartarus iti balaymi. Banag a nakasdaawan dagiti kaarrubami a kasla marugit a makitakunaynay kadagiti natibo ti San Emilio. Ngem kadakami iti pamiliami, saanmi a karugit ida no di ket imbilangmi idan a kas paset ti kaamaanmi ket kanayonmi a tagtagiurayenen ida sakbay a lumnek ti init iti malem ti kada Sabado. Maysa a sumipnget ti Sabado a kaadda dagiti Kiagan iti balaymi, naisar-ong idi ni Padre Agatep iti balaymi. Nairut ti pannakigayyem daydi a padi iti pamiliami. Kinasaona dagiti Kiagan ket naadalna ti situasion ti rigat ti panagbiagda. Nanipud idin, no kasta nga agawid dagiti Kiagan iti San Emilio a taengda iti kada agsapa ti Lunes, adu ti ipabalon ni Padre Agatep kadakuada a gatas, oatmeal, cornmeal, tsokolate, deldelata, ag-agas wenno ania ditan a nasken a banag a kasapulan iti rigat ti biag. Relief goods dagitoy a naggapu iti gobierno ti Estados Unidos. No dadduma, adda Kiagan a mangitugot ti annakda iti Banayoyo ket ibatida iti balaymi no mapanda idiay Candon aglako. Awisekto met dagitoy a mapan makikatesismo iti simbaan. Gapu iti kinaanus ni Padre Agatep, naasideg dagiti ubbing kenkuana.

Maysa a bigat ti Sabado, impakadanak daydi Padre Agatep iti amak a mapan sadiay San Emilio. Adda baetan idin a dalan nga agpa-bantay. Innemkami amin. Lima a padak nga ubbing a kalugarak iti Banayoyo, ti sakristan ken ti padi. Nagdyipkami. Apaman a nakadanonkami sadiay San Emilio, sinabatdakami a dagus dagiti Kiagan. Aminda ket immayda simmabat kadakami. Naummongdakami iti maysa a sirok ti narukbos a kayo. Nakabaag dagiti lallaki ken nagtagibuneng wenno aliwa wenno pika, nakasarong met dagiti babbai. Dimngegda amin iti sinao ti padi nga inadawna iti biblia. Idi malpas a nagpalawag ni Padre Agatep, nayupreser kadakami dagiti naummong a taraon manipud kadagiti napagtitipon nga arayat dagiti Kiagan. Kalpasanna, imbaga ti panglakayen dagiti Kiagan ti pannakabangon ti sinan-kalapaw a temporario a simbaan a pangmisaan ni Padre Agatep iti sumaruno nga isasarungkarna. Dikami nasdaaw no kasano a naallukoy ti padi dagiti Kiagan a mamati nga adda Dios a di makita wenno maysa nga espiritu. Sabali ti didiosen dagitoy nga Itneg: kas koma kadagiti bulan, init wenno ni Kabunian. Dita ti nangrugian dagiti Kiagan a namati iti naDiosan a linteg ti simbaan-Katoliko. Amin dagiti agnaed a Kiagan iti San Emilio nga agarup tallogasut ket napagbalin ida ni Padre Agatep a Katoliko. Manipud idin, basta mapan ni Padre Agatep idiay San Emilio, adukami nga ubbing ti itugotna a kas kantora iti panangmisana iti San Emilio.

Tawen 1971, sakbay a nagturposak iti high school, nadlawko nga immirut ti pannakilangen daydi Padre Agatep kadagiti umili nangnangruna kadagiti marigrigat iti ilimi. Napalalo ti panangigigirna aglalo kadagiti marigrigat nangnangruna iti naseksek a barbario iti ilimi. Idi nayetnag ti Martial Law idi 1972, nadlawko a kasla rimmapis ti padi ken kasla adu dagiti nauuneg a banag a pampanunotenna. No dadduma, saanna payen a suroten ti kalsada no um-umay iti bariomi no di ket sumungsungaden iti bangir ti karayan iti lauden ti purok ken kanayon a nakapaysano ken nakakallugong iti silag. Manmanon nga agabito no kasta a pumasiar a mammagbaga kadagiti umili maipapan iti yiirut ti pammati iti Dios ken dadduma pay a nasisita a banag a pakainaigan ti pannakapasayaat ti panagbiag.

NagpaManilaak kalpasan a nagturposal iti High School. Idiayen Manila ti nangituloyak ti adalko. Bayat ti panagadalko iti Adamson University, kankanayonko a malaglagip daydi Padre Agatep a naayat a mangtultulong kadagiti marigrigat saan laeng kadagiti adal ti Dios no di ket pay kadagiti material a bambanag a pagsayaatan dagiti marigrigat aglalo kadagiti seksek a luglugar. Babaen kadagiti damag, saan kano a pulos nagbalbaliw ti panangisaksakit ni Padre Agatep kadagiti marigrigat. Diak nakaturpos iti kolehio ta naasawaanak sakbay a nalpasko ti adalko. NagpaEstados Unidosak kalpasanna. Bayat ti kaaddak iti Estados Unidos, naalimadamadko ti biag daydi Padre Agatep nga an-anupenen dagiti pannakabagi ti linteg gapu kano kadagiti panangtultulong wenno panangisaksakitna kadagiti NPA a laban ti gobierno idi panawen ti Martial Law. Damagko a nagpabantay a nakikappon kadagiti grupo a laban iti turay. Nasdaawak no apay a kamkamaten ti turay ti naanus ken naayat a padi. Pinadasko a batoken iti lansad ti panunotko no ania a gapu ti pannakakamkamatna ngem awan ti ammok a dakes a rason no di ket laeng iti anepna a mangtultulong kadagiti biktima ti rigat. Di mabayag, nabasak iti diario a natayen ti padi. Natatek kano ti bagina iti bala. Adu pay damag a nagsisina dagiti paset ti bagina kalpasan a naumaan dagiti soldado.